18-04-2016

Co to jest kontrast w badaniu tomografii komputerowej (TK)?

tomograf komputerowyTomografia komputerowa (w skrócie TK) to badanie obrazowe, które wykorzystując technologie aparatu rentgenowskiego oraz komputera, uwidacznia warstwowo ludzkie ciało. Badanie jest nieinwazyjne, polega na pomiarze wiązki promieni, która jest pochłaniania przez tkanki o różnej gęstości.

Lekarz kierujący nie decyduje o tym, czy badanie, któremu zostanie poddany pacjent wymaga podania kontrastu, czyli środka cieniującego. Jest to kwestia rozstrzygana zawsze przez lekarza radiologa.

Czym jest kontrast?

To substancja, podawana dożylnie lub bezpośrednio do ciała (np. pęcherza). Środki kontrastowe, które się stosuje w tomografii komputerowej to związki jodu. Niezwykle ważna jest ich zdolność pochłaniania znaczącej ilości promieniowania rentgenowskiego, dzięki czemu można uzyskać szczegółowy obraz badanego narządu lub wzmocnić obraz oglądanej struktury np.: patologicznej.

Kontrast jest podawany dożylnie (donaczyniowo), często używa się do tego strzykawki automatycznej. Taka metoda zapewnia większy dynamizm przeprowadzanego badania, pozwala wykonywać zdjęcia rentgenowskie w szybkich sekwencjach w trakcie podawania kontrastu. Ma to wpływ na jakość otrzymywanych wyników.

Czym jest środek cieniujący stosowany w badaniu tomografii komputerowej i jakie jest jego zadanie? Kontrast to inaczej substancja, która pochłania promieniowanie rentgenowskie bardziej lub mniej w stosunku do komórek i tkanek organizmu człowieka.

Bezpieczeństwo środków kontrastujących

Obecnie do tomografii komputerowej wybiera się nowoczesne preparaty niejonowe, które mają bardzo dobrą tolerancję, zarówno ogólną jak i miejscową, co za tym idzie rzadko powodują skutki uboczne, reakcje alergiczne itp. Można uznać, że są zredukowane do minimum. Środki cieniujące uznaje się za jedne z bezpieczniejszych substancji stosowanych w medycynie. Mimo to, badania epidemiologiczne pacjentów, którzy zostali poddani tomografii komputerowej z kontrastem, wykazały, że częstość występowania skutków ubocznych wynosi około 10%.

Reakcje niepożądane zalicza się przeważnie do lekkich, takich które nie zagrażają życiu i zdrowiu pacjentów. W bardzo małym procencie (1-2%) występują reakcje umiarkowane, gdy należy wdrożyć leczenie, zaś skutki uboczne zagrażające życiu, ciężkie, odnotowuje się tylko u 0,1% do 0,2% pacjentów.

Możliwe powikłania można podzielić na trzy grupy. Skutki uboczne lekkie, takie jak wymioty, pokrzywka, nudności, obfite pocenie, uczucie ciepła, chrypka, kaszel, kichanie czy świąd skóry. Druga grupa to umiarkowane, czyli obrzęk twarzy, krtani, obfite wymioty, skurcz oskrzeli, rozległa pokrzywka oraz omdlenie. Na koniec, najrzadziej występujące powikłania ciężkie: zatrzymanie oddechu, krążenia, obrzęk płuc, wstrząs i drgawki.

Reakcje po dożylnym podaniu preparatów kontrastujących mogą pojawić się najczęściej w ciągu pierwszych 15-20 minut od wstrzyknięcia. Większość powikłań to zwykle reakcje niegroźne o lekkim natężeniu. Wystarczy wtedy obserwacja pacjenta, bez konieczności podawania leków lub stosowania innych procedur medycznych.

Podobnie jak przed badaniem rezonansem magnetycznym tak i w przypadku tomografii komputerowej, pacjenci muszą zgłosić się do pracowni diagnostycznej z aktualnym badaniem parametrów czynności nerek czyli poziomem kreatyniny i eGFR. Dodatkowo, w przypadku pacjentów zmagających się z chorobami tarczycy należy oznaczyć czynność tarczycy (badanie hormonu TSH) i ewentualnie skonsultować się z prowadzącym lekarzem endokrynologiem.

Badanie tomografii komputerowej ma bardzo szerokie zastosowanie w medycynie, stało się niemal jednym z rutynowych badań diagnostycznych, poza tym jest bezbolesne, nieinwazyjne i dostępne. Warto wiedzieć o nim więcej i korzystać z niego gdy tylko zaistnieje taka potrzeba.